Oosterweg 114 | 9724CM | Groningen | info@meubelmakerij-pjbrouwer.nl | tel: 06-40677253 | KVK: 68318162

MEUBELS VAN 'ENIG FORMAAT'

In oude handboeken voor meubelmakers staan geregeld omschrijvingen als ‘men neme een plank van enige lengte’ of ‘een plank van enige dikte’. Niet echt handig op het eerste gezicht, zo’n onduidelijke instructie. Want wat is ‘enige lengte’ of ‘enige dikte’ precies? De moderne meubelmaker gaat prat op het leveren van maatwerk, waarbij alles precies is opgemeten, tot op de millimeter nauwkeurig. Wat moet de meubelmaker dan met ‘enige lengte’? Hoeveel millimeter is dat? En waarom geven die handboeken zulke vage aanduidingen?

Een voor de hand liggende verklaring is dat men vroeger simpelweg minder nauwkeurige meetinstrumenten had. Maar dat is slechts een deel van het verhaal. Belangrijker is dat men vroeger een andere verhouding had tot het materiaal waar men mee werkte. In plaats van uit te gaan van standaard afmetingen van planken, begon men met ‘een plank van enig formaat’. Wat ‘enig formaat’ is, hangt dan af van het hout waar je mee werkt of bijvoorbeeld de ideale hoogte van een bureau voor een specifieke klant. Vervolgens stonden bij het ontwerpen van een meubel niet zozeer de absolute, maar de relatieve afmetingen centraal. Alles draait hier om de juiste verhoudingen: uitgaande van de ‘plank van enig formaat’ kan worden vastgesteld hoeveel lades er bijvoorbeeld in het bureau moeten komen, hoe hoog die dan moeten zijn, en hoe diep het bureau moet worden. Meten is hierbij natuurlijk nog steeds van belang om te zorgen dat die verhoudingen precies kloppen, maar de maatstaf ligt in niet in het meetinstrument, maar in het materiaal.  

In het boek “Een nieuwe wereld” beschrijft historicus Auke van der Woud hoe in de 19e eeuw het ontstaan van de moderne samenleving in een stroomversnelling raakte. Door technologische vernieuwingen en de opmars van de natuurwetenschappen was men in staat de natuur naar zijn hand te zetten. Water en spoorwegen werden aangelegd, er ontstond een groot communicatienetwerk, de tijd was niet langer afhankelijk van wanneer de zon onderging en het metrisch stelsel werd ingevoerd. Sindsdien zijn er meetinstrumenten ontwikkeld die het ons mogelijk maken meubels tot op een honderdste van een millimeter nauwkeurig te kunnen reproduceren. Meubelfabrieken hebben daar wat aan. De meubelmaker niet per sé. Toch streeft een meubelmaker vaak naar de precisie van een machine. Hij maakt nauwkeurige tekeningen met CAD programma’s, meet het hout na met een (digitale) schuifmaat.  Deze precisie zorgt voor maatwerk, maar toch dreigt er wat verloren te gaan: het primaat van het materiaal.


Het werken met het metrisch stelsel is tegenwoordig vanzelfsprekend, maar voor de meubelmaker lang niet altijd praktisch. Digitale tekenprogramma’s zijn bijna te nauwkeurig, de tekeningen laten te weinig ruimte voor improvisatie dat juist vaak nodig is wanneer je met een natuurproduct als hout werkt. Als meubelmaker ben je afhankelijk van de grootte van de boom die er beschikbaar is, de kleur en structuur die het hout heeft.

Om die reden maak ik een serie meubels onder de naam "Meubels van enig formaat". Eén keer per jaar maak ik een meubel zonder gebruik te maken van het metrisch stelsel, dat aan de voet van de gestandaardiseerde fabrieksmeubel staat. Meubels kunnen namelijk prima zonder het metrisch stelsel worden ontworpen en gemaakt door te werken met verhoudingen; met behulp van bv. een passer, een instrument dat de meubelmaker nauwelijks nog gebruikt. Ook in het maakproces laat ik het metrisch stelsel los. Zo worden de maten direct overgenomen van de tekening, of het model. De belangrijkste maat, bijv. de hoogte van een bureau, bepaal ik aan de hand van wat het lekkerste werkt. Uitgaande van deze ‘module’, de maatstaf van dit specifieke meubel, ontwerp en maak ik de rest van het meubel. De verhoudingen die ik gebruik bepaal ik door te proberen wat het prettigst oogt.

Hierdoor ontstaat maatwerk, maar dan zonder vaste standaard. Maatwerk, maar dan anders. Het eerste meubel in deze serie is de moderne versie van een secretaire van de afbeeldingen hierboven. Een klein laptop bureautje van Amerikaans notenhout, met vele bijzondere details en met de hand gedraaide knopjes. (Dit meubel is overigens niet meer beschikbaar.)

Literatuur:

  • Auke van der Woud, Een nieuwe wereld

  • Richard Sennet, De Ambachtsman

  • Geo. Walker & Jim Tolpin, By hand & Eye